Αληθινά εγκλήματα

Η Λιούμπα ήταν μια 15χρονη κοπέλα, που είχε έρθει με τους γονείς και τον ετεροθαλή αδερφό της από την Τασκένδη, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε μέχρι τα έντεκα. Κουβαλούσε τη δική της εφηβική μοναξιά –ιδιαίτερα από όταν οι γονείς της χώρισαν– και την ανάγκη να ανήκει κάπου. Ήταν ένα παιδί που ήθελε να μεγαλώσει γρήγορα. Να ζήσει ελεύθερα και να ξεφύγει από όσα αισθανόταν ότι την περιόριζαν. Η μητέρα της, η 42χρονη Βαλεντίνα, κουβαλούσε από την πλευρά της τη διάλυση του γάμου της, την οικονομική ανασφάλεια, την αίσθηση της αποτυχίας αλλά και την απομόνωση σε μια χώρα που ουσιαστικά ήταν ξένη για εκείνη. Δύο άνθρωποι κατοικούν μέσα στο ίδιο σπίτι. Και όμως, βρίσκονται τόσο μακριά ο ένας από τον άλλο. Τα ψυχολογικά προβλήματα της γυναίκας έγιναν εντονότερα από τότε που χώρισε από τον άντρα της και ταυτόχρονα συνειδητοποίησε ότι έχανε τον έλεγχο με τη Λιούμπα. Εγκλωβισμένη σε αυτό το αδιέξοδο, πήρε τη χειρότερη και πιο αποτρόπαια απόφαση.

Σε αυτό το επεισόδιο, ο δημοσιογράφος Νίκος Τσέφλιος ανασυνθέτει βήμα προς βήμα το χρονικό της υπόθεσης μέσα από τη δικογραφία, τις μαρτυρίες και τα δικαστικά πρακτικά. Ο δημοσιογράφος Θάνος Σωτήρης, που κάλυψε την υπόθεση, μεταφέρει το κλίμα των ημερών, ενώ η ψυχοθεραπεύτρια Ιωάννα Κωνσταντινίδου εξηγεί πώς η ψυχική κατάρρευση, οι προβολές ενός γονέα στο παιδί και η έλλειψη έγκαιρης παρέμβασης μπορούν να οδηγήσουν σε μια αδιανόητη τραγωδία. Μια ιστορία που υπενθυμίζει ότι ενός οικογενειακού εγκλήματος προηγείται σχεδόν πάντα μια μακρά περίοδος σιωπής, την οποία κανείς δεν καταφέρνει να ακούσει εγκαίρως.

Ιούνιος 1981. Εν μέσω πρωτοφανούς καύσωνα που πλήττει τη χώρα, το ήσυχο χωριό Παλαιομονάστηρο Τρικάλων μετατρέπεται σε σκηνικό απόλυτου τρόμου. Ο Σπύρος Σταρίδας, ένας οικοδόμος και οικογενειάρχης, αγαπητός στην τοπική κοινωνία, επιστρέφει ένα βράδυ από το καφενείο. Όλοι γνωρίζουν το βεβαρημένο ιστορικό του –είχε σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα–, όμως κανείς δεν μπορεί να προβλέψει την καταστροφή που έρχεται. Έχοντας διακόψει κρυφά τη φαρμακευτική του αγωγή για δεκαεννιά μήνες και υπό την επήρεια αλκοόλ, χάνει κάθε επαφή με την πραγματικότητα, και βυθίζεται σε παραλήρημα.

Κρατώντας μια επαναληπτική καραμπίνα –δώρο της αδελφής του από τον Καναδά, που η Χωροφυλακή δεν του αφαίρεσε ποτέ– ξεκινά ένα εφιαλτικό οδοιπορικό θανάτου που θα διαρκέσει λιγότερο από μία ώρα. Μέσα σε απόλυτο αμόκ, εκτελεί εν ψυχρώ τον παππού, τη γιαγιά, τον πατέρα, τον θείο, τη θεία, έναν γείτονα και, τελικά, την ίδια του τη σύζυγο – η μητέρα του υπέκυψε στα τραύματά της την επόμενη ημέρα. Από το μακελειό των 18 πυροβολισμών γλιτώνουν θαυματουργά μόνο τα δύο ανήλικα παιδιά του, στα οποία ο ίδιος χαρίζει τη ζωή προτού στρέψει το όπλο στον εαυτό του.

Σε αυτό το επεισόδιο, ο δημοσιογράφος Νίκος Τσέφλιος ξετυλίγει το χρονικό της πιο αιματοβαμμένης νύχτας στα χρονικά της ελληνικής Εγκληματολογίας. Με τη συνδρομή του αστυνομικού ρεπόρτερ Πάνου Σόμπολου, που κάλυψε τότε τα γεγονότα, της καθηγήτριας Εγκληματολογίας Κέλλυς Ιωάννου και της ψυχολόγου-εγκληματολόγου Ιωάννας Σκλιάμη, αναλύουμε τα σκοτεινά αίτια της τραγωδίας. Παράλληλα, φωτίζουμε τις τεράστιες θεσμικές ευθύνες γύρω από την οπλοκατοχή και την ανύπαρκτη κρατική μέριμνα για την ψυχική υγεία, σε μια υπόθεση τηςοποίας η δικαστική δικογραφία έκλεισε βιαστικά μέσα σε μόλις μία ώρα.

Η ληστεία της Αγροτικής Τράπεζας στην Κλειτορία Καλαβρύτων, τον Φεβρουάριο του 1999, εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες αστυνομικές επιχειρήσεις της εποχής. Τέσσερις ένοπλοι λήστεψαν το υποκατάστημα και διέφυγαν προς τα χιονισμένα βουνά της Αχαΐας και της Κορινθίας, πυρπολώντας δύο αυτοκίνητα για να εξαφανίσουν τα ίχνη τους. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες και η ισχυρή αστυνομική κινητοποίηση οδήγησαν σε πολυήμερη καταδίωξη, με τη συμμετοχή της ΕΚΑΜ, ελικοπτέρου και εκατοντάδων αστυνομικών.

Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας ήταν ο Χάρης Τεμπερεκίδης, ένας από τους ληστές, με μακρά διαδρομή στην παρανομία. Γεννημένος στην Πολωνία από γονείς πολιτικούς πρόσφυγες, μεγάλωσε στα Γιαννιτσά και από την εφηβεία του βρέθηκε σε αναμορφωτήρια και φυλακές. Σε ηλικία μόλις 18 ετών καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για τη δολοφονία του επιχειρηματία Σίμου Ιωαννίδη στη Θεσσαλονίκη, κατά τη διάρκεια ληστείας. Στα χρόνια που ακολούθησαν απέδρασε τρεις φορές από φυλακές και νοσοκομεία, ενώ έγινε γνωστός τόσο για τη δράση του στον χώρο του κοινού εγκλήματος όσο και για τη συμμετοχή του σε κινητοποιήσεις υπέρ των δικαιωμάτων των κρατουμένων.

Τρεις ημέρες μετά τη ληστεία, οι αστυνομικοί εντόπισαν τους δράστες κοντά στην Καστανιά Κορινθίας και ακολούθησε σφοδρή ανταλλαγή πυροβολισμών. Ο Τεμπερεκίδης τραυματίστηκε θανάσιμα και υπέκυψε λίγο αργότερα, ενώ ένας ακόμη συνεργός του βρέθηκε νεκρός από τραύματα και υποθερμία. Οι δύο τελευταίοι ληστές συνελήφθησαν έπειτα από πολυήμερες έρευνες στα χιονισμένα βουνά.

Το podcast του Νίκου Τσέφλιου ανασυνθέτει την υπόθεση μέσα από αρχειακό υλικό, μαρτυρίες αυτοπτών, ηχητικά ντοκουμέντα της αστυνομικής επιχείρησης και τη συμβολή του δημοσιογράφου Άκη Γκάτζιου, φωτίζοντας τόσο τη θεαματική καταδίωξη όσο και τη σύνθετη προσωπικότητα του Χάρη Τεμπερεκίδη, μιας αμφιλεγόμενης μορφής που άφησε έντονο αποτύπωμα στην ελληνική εγκληματική ιστορία.

Μια ζεστή νύχτα του Αυγούστου του 1963 η ησυχία στο στρατόπεδο της Αεροπορίας πάνω από το δάσος της Καισαριανής διακόπηκε από τις απελπισμένες φωνές ενός κτηνοτρόφου. Ο άνδρας έφτασε αλλόφρων στην πύλη και ενημέρωσε ότι στη στάνη του, στον Υμηττό, είχαν πέσει πυροβολισμοί. Ο διοικητής του στρατοπέδου, συνοδευόμενος από τρεις σμηνίτες, ακολούθησε τον δρόμο προς το μαντρί. Το θέαμα που αντίκρισαν έμοιαζε βγαλμένο από θρίλερ: ο 45χρονος κτηνοτρόφος Ξενοφών Σιώκος κειτόταν νεκρός έξω από την καλύβα του και λίγα μέτρα πιο πέρα βρισκόταν το άψυχο σώμα μιας γυναίκας.

Οι έρευνες της Χωροφυλακής αποκάλυψαν ότι η άγνωστη ήταν η 39χρονη Λέλα Κοφινά, χήρα και μητέρα ενός ανάπηρου παιδιού. Τίποτα δεν είχε αφαιρεθεί από τα θύματα, γεγονός που απομάκρυνε το ενδεχόμενο της ληστείας. Η υπόθεση έμοιαζε με γρίφο, μέχρι που οι Αρχές εντόπισαν στον τόπο του εγκλήματος μια ανυπόγραφη συναλλαγματική που οδήγησε στον 42χρονο Πολυζώη, υπάλληλο της ΔΕΗ, οικοδόμο και εκκλησιαστικό επίτροπο, ο οποίος είχε οικονομικές διαφορές τόσο με την Κοφινά όσο και με τα αδέλφια Σιώκου.

Η έρευνα αποκάλυψε ένα καλά οργανωμένο εγκληματικό σχέδιο. Ο Πολυζώης παρέσυρε τη γυναίκα στον Υμηττό με το πρόσχημα μιας οικονομικής διευθέτησης και στη συνέχεια εκτέλεσε εκείνη και τον Ξενοφώντα Σιώκο με καραμπίνα. Παρά τις προσπάθειές του να παρουσιάσει το διπλό φονικό ως ατύχημα, τα στοιχεία, οι μαρτυρίες και η ομολογία του οδήγησαν στην καταδίκη του. Το 1964 κρίθηκε ένοχος για το έγκλημα και καταδικάστηκε δις εις θάνατον. Τέσσερα χρόνια αργότερα εκτελέστηκε, περνώντας στην εγκληματολογική ιστορία ως ο «Λύκος του Υμηττού».

Στο πόντκαστ ο δρ Εγκληματολογίας και δικηγόρος Παναγιώτης Παπαϊωάννου αναλύει τα χαρακτηριστικά του εγκλήματος και μιλά για τα «όπλα» της Αστυνομίας εκείνα τα χρόνια. Παράλληλα, σχολιάζει τους τίτλους των εφημερίδων της εποχής και την κατάργηση της θανατικής ποινής.

Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, ένας άνθρωπος κατάφερε να μετατρέψει την αρχαιοκαπηλία σε μια εγκληματική δραστηριότητα την οποία διέκρινε η αυστηρή μέθοδος μιας σκοτεινής επιστήμης, οργάνωσε μεθοδικά τη δράση του και έχτισε γύρω από το όνομά του έναν πραγματικό θρύλο. Ήξερε καλά από μεταμφιέσεις. Χρησιμοποιούσε πλαστά διαβατήρια. Κινούνταν με άνεση στα διεθνή κυκλώματα του εγκλήματος. Στα χρόνια που δραστηριοποιήθηκε έκλεψε εικόνες και λεηλάτησε αρχαία ανεκτίμητης αξίας. Όλα αυτά συνέθεσαν το σκοτεινό παζλ της πορείας του. Ήταν ο Στέφαν Γκέρικε, ο άνθρωπος που οι ελληνικές αρχές αποκαλούσαν πολύ χαρακτηριστικά «ο αρχαιοκάπηλος με τα χίλια πρόσωπα».

Η σπείρα του, εκτός από τη λεηλασία αρχαίων θησαυρών και πολύτιμων κειμηλίων, φέρεται να κρυβόταν και πίσω από ένα στυγνό έγκλημα που συγκλόνισε την κοινή γνώμη την άνοιξη του 1978, φέρνοντας στο επίκεντρο των ερευνών της αστυνομίας τις πολυδαίδαλες και σκοτεινές στοές των μεταλλείων του Λαυρίου. Πρόκειται για μια υπόθεση μυστηριώδη, με εξαφανίσεις μεταλλωρύχων, φονικά, πτώματα χαμένα στα βαθιά φρέατα της περιοχής.

Η δράση του γεννημένου στην Ινδονησία Γερμανού αρχαιοκάπηλου, που συνελήφθη πέντε φορές, απέδρασε κι ύστερα χάθηκαν τα ίχνη του, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον σκηνοθέτη Κώστα Λυχναρά, οδηγώντας τον στη δημιουργία της τηλεοπτικής σειράς με τίτλο «Ιερόσυλοι», η οποία προβλήθηκε πέντε χρόνια μετά τα γεγονότα του Λαυρίου. Πρωταγωνιστές ήταν ο Θάνος Λειβαδίτης και ο Δημήτρης Μυράτ, που μετέφεραν στη μικρή οθόνη την ατμόσφαιρα της υπόθεσης.

Στο πόντκαστ μιλούν ο ιδιωτικός ερευνητής Γιώργος Τσούκαλης, επί χρόνια πολέμιος των κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας, καθώς και ο δημοσιογράφος Κώστας Κυριακόπουλος, ο οποίος παρακολούθησε στενά και κάλυψε τη δράση του Στέφαν Γκέρικε για λογαριασμό της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία».