Αληθινά εγκλήματα

Κάτω από το θέατρο Περοκέ λειτουργούσε τη δεκαετία του 1960 η «Χαβάη», ένα από τα πιο γνωστά στέκια ενός κόσμου που σπάνια εμφανίζεται στην επίσημη ιστορία της Αθήνας. Με αφορμή μια ιστορία εγκλήματος που συνδέεται με το μαγαζί, επιχειρούμε να ανασυνθέσουμε την τρανς και κουίρ Αθήνα των δεκαετιών του 1960 και του 1970, προτού υπάρξουν οι σημερινοί όροι και ταυτότητες: στέκια, δίκτυα και καλιαρντά, αστυνομικές διώξεις, βία και επισφάλεια, αλλά και σχέσεις φροντίδας, μαθητείας και αλληλεγγύης που αναπτύσσονταν μέσα σε έναν κόσμο συχνά αναγκασμένο να ζει στο περιθώριο.
Με τον Κώστα Γιαννακόπουλο συζητάμε για την ιστορία της τρανς και κουίρ ζωής της Αθήνας των δεκαετιών του 1960 και του 1970, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της ίδιας της Αθήνας.
Θα μιλήσουμε επίσης για τη Θέμιδα, μια εμβληματική μορφή για πολλές από τις γυναίκες, που κατέγραψε η προφορική ιστορία, για το ταξίδι στην Καζαμπλάνκα και τις επεμβάσεις επαναπροσδιορισμού φύλου, αλλά και για το πώς πρέπει να μιλάμε σήμερα για ανθρώπους του παρελθόντος χωρίς να τους επιβάλλουμε αναδρομικά τις σημερινές μας κατηγορίες.
Γιατί η ιστορία αυτή δεν είναι απλώς μια αναζήτηση των «πρώτων τρανς» στην Ελλάδα· είναι και μια ιστορία για το πώς αλλάζουν στον χρόνο οι έννοιες του φύλου, της σεξουαλικότητας, της κοινότητας και της ίδιας της ορατότητας.
Ο Κώστας Γιαννακόπουλος είναι καθηγητής Κοινωνικής και Ιστορικής Ανθρωπολογίας του Φύλου στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η έρευνά του έχει στραφεί ιδιαίτερα στη μεταπολεμική ιστορία της σεξουαλικότητας στην Ελλάδα, αξιοποιώντας προφορικές μαρτυρίες και αρχειακές πηγές.

Λάρισα, γήπεδο Αλκαζάρ, 26 Οκτωβρίου 1986. Για την 6η αγωνιστική του πρωταθλήματος ποδοσφαίρου η τοπική ομάδα υποδέχεται τον πρωτοπόρο της βαθμολογίας ΠΑΟΚ. Ανάμεσα στους 12.768 φιλάθλους που έχουν πληρώσει εισιτήριο για να παρακολουθήσουν τον αγώνα είναι και ο 29χρονος καθηγητής Χαράλαμπος Μπλιώνας. Κάθεται στην πιο ήσυχη θύρα και διαβάζει την εφημερίδα του. Δεν έχει πάει να φωνάξει αλλά για να περάσει την ώρα του μέχρι να πάρει το λεωφορείο των ΚΤΕΛ για να επιστρέψει στην Αθήνα και στη δουλειά του. Λίγα λεπτά αργότερα θα γινόταν ο πρώτος νεκρός σε ελληνικό γήπεδο.
Η ιστορία του Αλκαζάρ δεν θα τελειώσει με την κηδεία του Χαράλαμπου Μπλιώνα και την προφυλάκιση του υπαίτιου για τον άδικο θάνατό του. Προτού περάσει ενάμισης μήνας, η βία «ματώνει» και πάλι το ποδόσφαιρο και η Ελλάδα θα χωριστεί στα δύο. Η αντιπαλότητα θα πάρει τη μορφή εκδίκησης και ένας 18χρονος, ο Γιώργος Ζωντός, θα πέσει νεκρός με χτυπήματα από μαχαίρι στον Σταθμό Λαρίσης.
Στο πόντκαστ ακούγονται οι πρωταγωνιστές του εγκλήματος στη Λάρισα, όπως τις κατέγραψε το αφιέρωμα της ΕΡΤ στον τραγικό θάνατο του Χαράλαμπου Μπλιώνα: ο αντιπρόεδρος της Λάρισας, ο προπονητής Γιάτσεκ Γκμοχ, ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης στο γήπεδο Αλκαζάρ, ο αδελφός του θύματος και ο ίδιος ο δράστης.

22 Απριλίου 1973. Ξημερώματα. Οι Τζιτζιφιές ακόμα ξενυχτούν. Μπουζούκια, λουλούδια, ποτά, βαριά τσιγάρα, καπνός παντού και «μαγκιά». Μόλις δύο μήνες έχουν περάσει από το μακελειό στη «Νεράιδα της Αθήνας» με πρωταγωνιστή τον Νίκο Κοεμτζή και η νύχτα μοιάζει ακόμη ηλεκτρισμένη.
Η Αθήνα στις αρχές της δεκαετίας του ’70 ήταν διαφορετική. Οι Τζιτζιφιές ήταν το επίκεντρο της νυχτερινής ζωής στα νότια προάστια. Η διασκέδαση κρατούσε μέχρι το πρωί. Μέσα σε αυτά τα μαγαζιά, ένα στραβό βλέμμα μπορούσε να οδηγήσει σε καβγά. Η κοινωνία είχε σοκαριστεί μόλις δύο μήνες πριν με το φονικό στη «Νεράιδα της Αθήνας», στο πλαίσιο του οποίου ο Νίκος Κοεμτζής σκότωσε τρεις ανθρώπους για μια παραγγελιά. Όμως, αντί η βία να φοβίσει τη νύχτα, ήταν σαν να την έκανε ακόμα πιο επικίνδυνη· έψαχνε μια αφορμή για να ξεσπάσει.
Και η αφορμή δόθηκε στον «Γυρισμό», ένα από τα γνωστά νυχτερινά κέντρα της εποχής, στη λεωφόρο Θησέως, όπου το πρώτο όνομα στη μαρκίζα ήταν αυτό της Καίτης Γκρέι. Μια κουβέντα για ένα τασάκι, κάμποσες επίμονες ματιές στις γυναίκες της παρέας και η «μαγκιά» που περισσεύει θα οδηγούσαν σε ένα φονικό που έκανε αίσθηση όχι μόνο επειδή ήρθε λίγο καιρό μετά το μακελειό που προκάλεσε ο Νίκος Κοεμτζής στην Κυψέλη αλλά και επειδή θύμα ήταν ο Γιώργος Κίνλεϊ, αδελφός του γνωστού πρώην ποδοσφαιριστή του Ολυμπιακού και προπονητή της Προοδευτικής, Θανάση (Σούλη) Κίνλεϊ. Ένα έγκλημα από αυτά που, όπως λέμε, γίνονται «για το τίποτα».
Στο πόντκαστ ο δρ. Εγκληματολογίας Παναγιώτης Παπαϊωάννου και δικηγόρος μιλά για τα χαρακτηριστικά του εγκλήματος, σχολιάζει τον όρο «έγκλημα τιμής» και πώς τον αντιλαμβάνονταν κάποιοι τη δεκαετία του ’70.

Ένας δεσμός που διαλύθηκε. Ένα αίτημα για follow στο Ίνσταγκραμ που ξύπνησε μνήμες. Ένας καβγάς ανάμεσα σε δύο νέους, 20 και 21 ετών, που κατέληξε σε δολοφονία. Και ένα 17χρονο κορίτσι που έπεσε θύμα βιασμού.
Αυτό είναι το σκηνικό του άγριου φονικού που στήθηκε το ξημέρωμα της 10ης Αυγούστου 2021 στο πάρκο της Άνω Καμήλας, σοκάροντας τις Σέρρες και όλη την Ελλάδα. Όχι μόνο για την αγριότητά του, όχι τόσο για την ηλικία δράστη και θύματος, άλλοτε φίλων από διπλανά χωριά, αλλά για όλα αυτά που προηγήθηκαν και όσα ανατριχιαστικά ακολούθησαν τη μοιραία επίθεση με μαχαίρι.
Ο 22χρονος Γιώργος από το Λιβαδοχώρι διατηρούσε δεσμό με τη 17χρονη Κλειώ. Όπως θα πει αργότερα το νεαρό κορίτσι, η σχέση τους δεν ήταν ιδανική· ήταν γεμάτη εντάσεις και τσακωμούς. Οκτώ μήνες άντεξε δίπλα του. Του ζήτησε να διακόψουν, αλλά δεν κατάφερε να τον κάνει να την ξεχάσει. Εκείνος συνέχιζε να την ενοχλεί. Μετά από λίγο καιρό η Κλειώ συνδέθηκε με τον 20χρονο Δημήτρη, από ένα κοντινό χωριό, το Μητρούσι.
Στην Άνω Καμήλα, ένα μικρό χωριό δώδεκα χιλιόμετρα δυτικά της πόλης των Σερρών, εκείνη η νύχτα έμοιαζε με οποιαδήποτε άλλη νύχτα του καλοκαιριού. Μέχρι τη στιγμή που ένας 20χρονος έπεσε νεκρός στο πάρκο. Η τοπική κοινωνία θα χρειαστεί λίγες μόνο ώρες για να καταλάβει ότι αυτό που συνέβη δεν ήταν ένας συνηθισμένος καβγάς αλλά μια στυγερή δολοφονία. Δράστης και θύμα κατάγονταν από διπλανά χωριά. Αυτά που τους ένωναν ήταν πολύ περισσότερα από εκείνα που τους χώριζαν.
Στο πόντκαστ η κοινωνιολόγος-εγκληματολόγος Βάνα Παπακίτσου μιλά για ένα έγκλημα που «ετοιμαζόταν» μήνες πριν, ενώ ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Βασίλης Αναστασιάδης θυμάται εκείνες τις ημέρες που συγκλόνισαν τις Σέρρες.
Ακούγονται ακόμη οι δικηγόροι των δύο πλευρών, η μητέρα του δράστη, που μίλησε χωρίς να φαίνεται το πρόσωπό της στην εκπομπή της Τατιάνας Στεφανίδου στον Alpha και ο πατέρας του θύματος που σχολιάζει την απόφαση της δικαιοσύνης.

Οι πνιχτές φωνές μιας ηλικιωμένης γυναίκας που προσπαθούσε να καλέσει απεγνωσμένα σε βοήθεια αναστάτωσαν εκείνη τη νύχτα τους κατοίκους της οδού Τούσα Μπότσαρη, ενός μικρού στενού δρόμου, κάθετου στη Βεΐκου, στο Κουκάκι. Κάποιοι ήξεραν ότι στην ισόγεια φτωχική μονοκατοικία στον αριθμό 9Β ζούσε μόνη της η 82χρονη Αργυρή Θάνου, μια γυναίκα κατάκοιτη, με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ειδοποίησαν αμέσως την Αστυνομία, αλλά δεν τόλμησαν να βγουν από τα σπίτια τους. Περίμεναν να έρθει το πρώτο περιπολικό, για να δουν τι είχε συμβεί. Ξημέρωνε Κυριακή 18 Φεβρουαρίου 1996.
Οι αστυνομικοί που έφτασαν λίγο μετά τις 5 μπήκαν με προφυλάξεις στη μονοκατοικία. Προχώρησαν στην κρεβατοκάμαρα και αντίκρισαν έναν νεαρό σκυμμένο πάνω από την ηλικιωμένη γυναίκα που ήταν πεσμένη μπρούμυτα στο πάτωμα, δίπλα στο κρεβάτι της, σφαγμένη με ένα κομμάτι σπασμένου καθρέφτη.
Δεν χρειάστηκαν κάτι περισσότερο για να του περάσουν χειροπέδες και να τον οδηγήσουν στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής. Ήταν ο 25χρονος Κύπριος φοιτητής της Νομικής, Μάριος Γεωργίου. Όλα έδειχναν ότι ήταν ο δολοφόνος της γυναίκας. Η εικόνα φαινόταν ξεκάθαρη.
Ο νεαρός επέμενε ότι δεν θυμόταν τίποτα. Αλλά πώς γίνεται ένας άνθρωπος να βρίσκεται μέσα σε ένα σπίτι όπου έχει διαπραχθεί ένα τόσο άγριο έγκλημα και να μην μπορεί να θυμηθεί πώς βρέθηκε εκεί; Μπορεί η μέθη να δημιουργήσει ένα τόσο μεγάλο κενό μνήμης; Ή μήπως κάτι άλλο είχε συμβεί;
Στο πόντκαστ ο δημοσιογράφος Σπύρος Μάλλης, ο οποίος είχε καλύψει το έγκλημα για το ραδιόφωνο του Σκάι, θυμάται τις έρευνες της Αστυνομίας, ενώ η καθηγήτρια Εγκληματολογίας Κέλλυ Ιωάννου και η κλινική ψυχολόγος Τέσσα Χριστοδούλου δίνουν απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα που άφησε αναπάντητα η προανάκριση.